---

Rubus idaeus (ahududu , kırmızı ahududu veya bazen diğer ahududu türlerinden ayırt etmek için Avrupa kırmızı ahududu olarak da adlandırılır) , Avrupa ve Kuzey Asya'ya özgü ve diğer ılıman bölgelerde yaygın olarak yetiştirilen kırmızı meyveli bir Rubus türüdür.

Rubus idaeus bitkileri genellikle çok yıllıktır ve çok yıllık bir kök sisteminden iki yıllık gövdeler ("kamışlar") taşır . İlk yılında, yeni, dallanmamış bir gövde (" primocan ") 1,5-2,5 m (5,0-8,3 fit) olan tam yüksekliğine kadar güçlü bir şekilde büyür ve beş veya yedi yaprakçıklı büyük, tüylü bileşik yapraklar taşır, ancak genellikle çiçeksizdir. İkinci yılında ("floricane " ), gövde daha uzun büyümez, ancak üç veya beş yaprakçıklı daha küçük yapraklar taşıyan birkaç yan sürgün üretir. Çiçekler, ilkbahar sonlarında, bu yan sürgünlerin uçlarındaki kısa salkımlarda üretilir; her çiçek yaklaşık 1 cm (0,4 inç) çapında ve beş beyaz taç yaprağına sahiptir. Meyvesi kırmızı, yenilebilir ve tatlı ama ekşi aromalıdır, yaz veya sonbahar başında üretilir; botanik terminolojisinde, bir meyve değil , merkezi bir çekirdek etrafında çok sayıda drupeletten oluşan bir meyvedir. Ahududularda (Rubus alt cinsi Idaeobatus'un çeşitli türleri), drupelet'ler toplandığında çekirdekten ayrılır ve içi boş bir meyve bırakır, oysa böğürtlenlerde ve diğer Rubus türlerinin çoğunda drupelet'ler çekirdeğe bağlı kalır.

Meyveleri ortalama 12 gün dayanır ve meyve başına ortalama 35,2 çekirdek taşır. Yabani meyveler ortalama %76,3 su içerir ve kuru ağırlıklarının %39,6'sı karbonhidrat ve %2,2'si lipittir.

Yabani bir bitki olan R. idaeus, genellikle ormanlarda yetişir, ağaç gölgeliklerinin altında açık alanlar ve açıklıklarda daha yoğun alanlar oluşturur. Yayılış alanının güneyinde (Güney Avrupa ve Orta Asya), yalnızca dağların yüksek rakımlarında görülür. Rubus idaeus günümüzde kuzeybatı Türkiye'de bulunan Çanakkale yakınlarındaki Kaz Dağı'nda da bulunur. Idaeus ismi sanırız ki buradan geliyor.

MEYVE ve YAPRAKLAR

R. idaeus'un meyvesi önemli bir gıda ürünüdür, ancak çoğu modern ticari ahududu çeşidi R. idaeus ile R. strigosus arasındaki melezlerden elde edilir. Yabani bitkilerin meyveleri tatlı bir tada sahiptir ve çok aromatiktir.

Rubus idaeus'un genç kökleri, hiperoksalüri fare modelinde böbrek taşı oluşumunu önledi. Ahudududan elde edilen tilirosid, güçlü bir (http://www.rdchemicals.com/chemicals.php?mode=details&mol_id=8291) tirozinaz inhibitörüdür ve cilt beyazlatıcı bir madde ve pigmentasyon ilacı olarak kullanılabilir.

Kırmızı ahududu meyvelerinde C vitamini ve fenolikler bulunur. En dikkat çekenleri, antosiyaninler siyanidin-3-sophoroside, siyanidin-3-(2(G)-glukozilrutinoside) ve siyanidin-3-glukozid, iki ellagitanen olan sanguiin H-6 ve lambertianin C, eser miktarda flavonoller, ellajik asit ve hidroksisinnamat ile birlikte bulunur.

Ahududu çekirdeklerinden elde edilen polifenolik bileşiklerin in vitro antioksidan etkileri vardır, ancak insanlarda kanıtlanmış bir antioksidan etkisi yoktur. Ahududu ketonları çeşitli meyve ve bitkilerden elde edilir, ahudududan değil ve kilo verme faydaları olduğu pazarlanmaktadır. İnsanlarda bu etkiye dair klinik bir kanıt yoktur.

YETİŞTİRİLMESİ

Ahududu bitkisi ülkemizin kuzey bölgesinde, batıdan doğuya bir kuşak halinde, genelde 1000 metre ve üstündeki rakımlarda, nemi yüksek olan bölgelerde doğal olarak yetişmektedir. Bitkinin vatani Anadolu topraklarıdır.

Ahududular genellikle bolca güneşli, rüzgârdan korunaklı, yeterli toprak rutubetine sahip olan yerlerde güzel bir şekilde yetiştirilmesi tercih edilmelidir. Ahududu genellikle soğuk ve ılıman iklim bölgelerini sevmektedir. Fakat bazı türleri sıcak ılıman iklim bölgelerini de severek yaşayabilmektedir

Bitkinin ilkbahar aylarında yaşayacağı uzun sisler tozlanma ve döllenme sürecini olumsuz etkilemektedir. Bu durumda şekilsiz meyveler, kalitesiz meyveler ve verim oldukça az olmaktadır. Ahududu kış aylarındaki şiddetli donlara karşı (-25 derece, -20 derece) fazlaca dayanıklı bir bitkidir. Meyvenin olgunluk dönemi haziran ağustos ayları sırasında gerçekleşmektedir.

Ahududu yetiştiriciliğinde hava oransal nemin yüksek olması üretime iyi gelecektir. Yaz aylarında kurak ve çok sıcak, kışları çok ılık olan bölgelerde ahududu yetiştiriciliği yapılmamalıdır. Bitki yüksek nemi sevmesine rağmen bahçenin iyice havalandırılması ve hava akımının iyice sağlanması gerekmektedir.

Ahududu üretiminde güneşlenme süreci de büyük önem taşımaktadır. Yeteri kadar güneşlenme sürgünündaha iyi gelişimini sağlamaktadır. Sürgüler böylelikle pişkinleşerek kışa daha hazırlıklı hale gelmektedir. İyi ve güzel bir güneşlenme meyve kalitesini de arttıracaktır. Ahududu bitkisi gölgede yetişirse sürgünleri uzun boylu fakat cılız, donlara ve hastalıklara hassas, boğum araları cılız olacaktır.

Kök sürgünleri ile fidan üretimi işlemi oldukça basittir. Ahududu bitkisinin kök boğazı ve kök üzerinde bulunan gözlerden her yıl yeni sürgünler çıkmaktadır. İlkbahar mevsiminde çıkan sürgünler gelişme mevsimi boyunca büyümektedirler. Sonbaharda yapraklarını döktükten sonra erken ilkbahara kadar bunlar köklü bir biçimde sökülerek fidan olarak kullanılmaktadır.

Kışları sert geçmekte olan bölgelerde ilkbaharda söküm daha uygundur. Kök sürgünleri ile fidan üretimi sayesinde sağlıklı ana bitkiler ile, gereksiz sterilize edilen alanlarda damızlıklar kurulabilmektedir. Bu damızlıklarda bakım en iyi biçimde yapılmaktadır. Meyvelerin dalcıkları henüz çiçekli iken kesilerek her 4-5 yılda bir, fidanlık yeri değiştirilmelidir.

---