---

Kuzey Amerika'ya özgü Rosaceae familyasından yaprak döken çalılar cinsi olanchokeberry'dir ve en yaygın olarak ıslak ormanlarda ve bataklıklarda bulunur. Aronia cinsinin 3 türü olduğu düşünülmektedir. En yaygın ve geniş çapta kullanılanı,Doğu Kuzey Amerika'dan çıkan Aronia melanocarpa'dır (siyah chokeberry). Daha az bilinen Aronia arbutifolia (kırmızı chokeberry) ve yukarıda belirtilen türün melez formu olan Aronia prunifolia (mor chokeberry) ilk olarak Orta ve Doğu Kuzey Amerika'da yetiştirilmiştir. On sekizinci yüzyılda, en iyi bilinen tür olan Aronia melanocarpa'nın ilk çalıları, ilk olarak İskandinavya ve Rusya'da yetiştirildikleri Avrupa'ya ulaşmıştır.

Yapraklar dönüşümlü, basit ve ters mızraksı, kenarları dişli ve tüylü damarlıdır; sonbaharda yapraklar koyu kırmızı bir renge döner. Orta damarın üst yüzeyinde koyu renkli trikomlar bulunur. Çiçekler küçüktür, beş taç yaprağı ve beş çanak yaprağı vardır ve 10-25'li korimbler halinde üretilir. Hipantyum vazo şeklindedir. Meyvesi küçük, yumuşak çekirdekli bir meyve olup, buruk bir tada sahiptir.

Doğu Kuzey Amerika'da, iki iyi bilinen tür, meyve renklerine göre isimlendirilmiştir: kırmızı aronya ve siyah aronya; ayrıca, kökeni bu ikisinin doğal bir melezi olan mor bir aronya da isimlendirilmiştir. Görünüşe göre yetiştiricilikten kaynaklanan ve dördüncü tür olarak kabul edilen Aronia mitschurinii, artık Sorbaronia fallax olarak adlandırılmaktadır.

YETİŞTİRME

Aronya, kuzey yarımkürenin karakteristik bir çalısıdır. İklim gereksinimleri ılıman ve serin sıcaklıklardır. Çalılar kışa son derece dayanıklıdır ve kış uykusunda olduklarında -30 °C'ye kadar düşük sıcaklıklara zarar görmeden dayanabilirler. Nisan sonu/Mayıs başında çiçekler oluştuktan sonra bitkiler dona karşı hassas hale gelir. Aronyalar genellikle ilkbahar başında çözülmeden sonra ekilir, ancak don sırasında ekim malçlanırsa veya karla kaplanırsa sonbaharda da ekilebilir .

Aronya, sığ ve sıkı bir kök sistemine sahiptir ve donmayan, su basmayan ve oldukça düşük yeraltı suyu seviyesine sahip humus ve besin açısından zengin topraklarda gelişir. Bitki nemi severken, kurak dönemlere de dayanıklıdır. Zamanlamaya ve yoğunluğa bağlı olarak, bu kurak dönemler verimi sınırlayıcıdır. Ürünün 500 mm'den fazla yağışa ihtiyacı olsa da , 700-800 mm'de iyi verimler elde edilebilir. Ayrıca, aronya güneşi sever ve genellikle gölgeden ziyade doğrudan güneş ışığı altında daha iyi gelişir.

Aronya, nötr ila hafif asidik olabilen orta-ağır topraklarda yetişir. Dikimden önce, organik gübreler kullanılarak yeşil gübreleme ve toprağın derin işlenmesiyle güçlendirilebilen toprak yapısını ve humus oluşumunu desteklemek önerilir. Mevcut bir çim alanına aronya dikimi, alt bitki örtüsündeki yabancı otlarla güçlü rekabet nedeniyle önerilmez. Genellikle iki-üç yaşındaki çıplak köklü fidanlar Ekim ve Kasım ayları arasında dikilir. Makineli ekim, hektar başına yaklaşık 3000 fidanı, her biri 20-25 cm derinliğe, toprağa yerleştirir. Dikim mesafesi 60 cm'dir ve sıra mesafesi hasat makinesi tarafından belirlenir.

BAKIM ve BUDAMA

İlk iki yıl boyunca, bakım sırasında alt stok alanının temiz tutulmasına çok dikkat edilmelidir. Alt stok bakımı, makineli kesme veya korumalı bir misinalı biçme makinesi kullanılarak yapılabilir. Bitki şeridini malçla örtmek de yabani otları en aza indirmeye yardımcı olur. Sokak bakımı yaparken, 3-4 haftada bir kesmek önemlidir. Genç bitkiler kuraklık stresine karşı hassastır, bu nedenle uygun sulama garanti edilmelidir. Başlangıçta bitkinin enerjisini vejetatif büyümeye harcaması gerekir, bu nedenle çiçek tomurcuklarının çıkarılmasına yardımcı olur. Uzun vadede dengeli bir meyve kalitesi elde etmek için, çalı olarak büyüyen bitki düzenli olarak budanmalıdır. Ayrıca, tek tip bitki standlarının makineyle yönetilmesi ve hasadı daha kolaydır. Kural olarak, aronya dalları 5-6 yıllık dönemde en yüksek verime ulaşır, bu nedenle 7. yıla kadar tekrar budama yapılmaz.

Hem mekanik hem de manuel budama sisteminin amacı, çalıların kapalı bir çit haline gelmesini sağlamaktır. Mekanik budamada ise, kış uykusu sırasında her 6 yılda bir bitkinin tamamı yerden birkaç santimetre yukarıdan kesilir. Manuel budamada ise en eski sürgünler, zayıf yıllık sürgünler ve kış uykusu sırasında kamışın tabanından biraz yukarıda kalan sürgünler kesilir. Manuel budamada ise, 1-6 yaş arası sürgünlerin yaşları, budama sonrasında eşit oranlarda mevcut olmalıdır; böylece aronya güçlü sürgünler oluşturur ve yıldan yıla tek tip hasat sağlar.

Aronyalar, bahçeler için çekici süs bitkileridir. Doğal olarak alt bitki örtüsü ve orman kenarı bitkileridir ve ağaç altına dikildiklerinde iyi büyürler. Aronyalar kuraklığa, böceklere, kirliliğe ve hastalıklara dayanıklıdır. A. arbutifolia 'Brilliant' ve A. melanocarpa 'Autumn magic' gibi birçok kültür çeşidi, çarpıcı sonbahar yaprak renkleri nedeniyle seçilmiştir.

HASAT EDİLMESİ

Aronya hasadı Ağustos sonu ile Eylül başı arasında gerçekleşir. Bu dönemde, çalıda farklı olgunluk seviyelerinde meyveler bulunur. Üst kısım genellikle olgunlaşmış olsa da, alt kısım henüz yenilebilir değildir. Önerilen hasat zamanı, üst meyvelerin hafifçe buruşmaya başladığı, ancak henüz herhangi bir ağırlık kaybı göstermediği zamandır. Bu şekilde, büyük bir kısmı optimum olgunlaşma durumunda hasat edilebilirken, diğer kısmı hala olgunlaştıktan sonra hasat edilebilir.

Hasat, özellikle taze satışlar ve meyvelerin görünümünün önemli olduğu kurutulmuş meyve üretimi için elle yapılır. Diğer hasatların çoğu makineyle yapılır. Elle hasatta, temiz bir şekilde hasat edilen meyveler salkımlar halinde saklanır. Böylece, çalışma saati başına yaklaşık 7 kg elle toplanabilir. Kalitenin yüksek kalması için meyvelerin aynı gün işlenmesi önemlidir. Mekanik hasatta, çalılar hasat makinesi tarafından yanlara doğru çekilir ve meyveler çubuklarla vurularak koparılır. Makineli hasatta üç kişi gerekir ve makine bir günde bir hektar hasat edebilir. Mekanik hasatta, hasattan sonra birçok meyve zarar görür ve her durumda aynı gün işlenmelidir.

---