---

Biz Kocayemiş demeyi tercih edeceğiz ancak şunu bilmelisiniz ki Anadolu'nun bazı yerlerinde ona Davulga, Davulgu veya Dağ çileği denilmekte olup latince ismi: Arbutus unedo

Arbutus unedo , yaygın olarak çilek ağacı olarak bilinen, ayrıca madrone olarak da adlandırılan, Akdeniz Havzası ve Batı Avrupa'ya özgü, Ericaceae familyasına ait, her daim yeşil bir çalı veya küçük ağaçtır. Ağaç, çileğe bir miktar benzeyen meyveleri, yani arbutus meyvesiyle tanınır bu nedenle yaygın adı çilek ağacıdır. Bununla birlikte, Fragaria cinsinin gerçek çilekleriyle uzaktan yakından ilişkili değildir. Arbutus, yeşil yaprakları, beyaz çiçekleri ve kırmızı meyveleri nedeniyle İtalya'nın ulusal ağacıdır; bu renkler İtalyan bayrağını hatırlatır. Çilek ağacının çiçeği İtalya'nın ulusal çiçeğidir.

Arbutus unedo, Carl Linnaeus'un 1753 tarihli dönüm noktası niteliğindeki eseri Species Plantarum'un Birinci Cildinde tanımladığı birçok türden biriydi ve bu sayede bugün hala taşıdığı adı aldı. 2001 yılında yayınlanan ve Arbutus ile ilgili cinslerden alınan ribozomal DNA'yı analiz eden bir çalışma, Arbutus'un paraphyletik olduğunu ve A. unedo'nun A. andrachne ve A. canariensis gibi diğer Akdeniz Havzası türleriyle yakından ilişkili olduğunu , ancak cinsin batı Kuzey Amerika üyeleriyle ilişkili olmadığını bulmuştur.

Arbutus unedo 4–7 metre yüksekliğe kadar büyür, nadiren 15 m'ye kadar ulaşır ve gövde çapı 80 cm'ye kadardır. 7–10 dayanıklılık bölgelerinde yetişir. Yaprakların üst yüzü yeşil ve parlak, alt yüzü mat, uzunluğu 8–10 cm ve genişliği 3–4 cm dir. kenarlı.

Hermafrodit kaynak çiçekler beyazdır (kuruduğunda sarı olurlar), çan şeklindedir, Çapları 7–8 mm olup sonbaharda kırmızımsı sarkık bir salkım şeklinde çiçek açarlar. Arılar tarafından tozlaştırılırlar ve hafif tatlı bir kokuları vardır. Dalları kırmızımsı kahverengi ve bol yapraklıdır ve genellikle küçük tüylere sahiptir.

Meyvesi kırmızı bir çilek türüdür. 7–20 mm çapında, pürüzlü yüzeyli küresel şekilli. Yaklaşık 12 ay sonra, sonbaharda, bir sonraki çiçeklenmeyle aynı zamanda olgunlaşır. Yenilebilir; meyvesi kırmızımsı olduğunda tatlıdır. Tohumlar küçük, kahverengi ve köşeli olup genellikle meyve yiyen kuşlar tarafından dağıtılır.

DAĞILIM

Arbutus unedo Akdeniz bölgesinde yaygındır: Portekiz, İspanya ve güneydoğu Fransa'da; güneyde Cezayir, Fas, Libya ve Tunus'ta ve doğuda İtalya, Malta, Slovenya, Hırvatistan, Karadağ, Yunanistan, Türkiye, İsrail, Filistin, Ürdün, Lübnan ve Suriye'de bulunur. Ayrıca batı Fransa, Arnavutluk, Bulgaristan ve güneybatı İrlanda'da da bulunur. A. unedo, Akdeniz'deki yayılım alanına ek olarak güney ve batı İrlanda'da izole kalıntı popülasyonlarıyla, ayrık dağılımıyla dikkat çekmiştir. Genellikle İber Yarımadası ve Güneybatı İrlanda'ya özgü, ancak genellikle Britanya'da bulunmayan küçük bir bitki topluluğu olan Lusitan florasının bir örneği olarak gösterilir. Son genetik çalışmalar, A. unedo'nun İrlanda'da gerçekten yerli olmayabileceğini, ancak Kalkolitik dönemde getirilmiş olabileceğini öne sürmüştür.

YETİŞTİRİLMESİ

Arbutus unedo yetiştirilmesi oldukça kolay bir bitkidir ve birçok iklime uyum sağlayabilir. Yerleştikten sonra oldukça kuraklığa, dona, gölgeye ve tuza dayanıklıdır. Bununla birlikte, yaz kuraklıkları durumunda meyve kütlesi üretiminde azalma olduğu bildirilmiştir ve çiçeklenme zamanındaki donların meyve sayısını azalttığı görülmüştür.

Arbutus unedo doğal olarak kuru yaz iklimlerine uyum sağlamıştır ve Kaliforniya'da ve Kuzey Amerika'nın batı kıyısının geri kalanında çok popüler bir süs bitkisi haline gelmiştir. USDA dayanıklılık bölgesi 7 veya daha sıcak bölgelerde kolayca yetişebilir .

Ayrıca, batı İrlanda ve İngiltere'nin serin ve yağışlı yazlarında ve Avrupa ile Asya'nın ılıman bölgelerinde de iyi yetişir. Zararlıları arasında kabuklu böcekler ve thripsler bulunur; hastalıkları arasında ise antraknoz, Phytophthora, kök çürümesi ve pas bulunur.

Ericaceae familyasının çoğu üyesinin aksine, A. unedo asidik topraklarda daha iyi gelişmesine rağmen, bazik (kireçli) pH'lı topraklarda da iyi yetişir.

Meyve verimi çok yüksek değil ve hava koşullarına bağlı olarak oldukça değişken; bu da bu bitkinin sık sık yetiştirilmemesinin nedenlerinden biri olabilir. İki yıllık bir çalışmada ortalamaverim hektar başına yaklaşık 46 kg ve taç metreküpü başına 180 gramdır. Bununla birlikte, genotip seçimi açısından bugüne kadar çok az çalışma yapılmıştır.

Çoğaltma tohumla, daldırmayla veya çelikle yapılabilir. Tohum, bir aylık soğuk katmanlama döneminden geçirilmelidir, ardından çimlenme başarısını artırmak için 5 ila 6 gün boyunca ılık suda bekletilmelidir. Fideler neme karşı hassastır ve ilk yıl boyunca bakımları yapılmalıdır. Çimlenme oranı düşüktür, nadiren %20'nin üzerine çıkar. Katmanlama iki yıla kadar sürebilir, ancak iyi bir başarı oranına sahiptir; kesim ise tercihen Kasım-Aralık aylarında topuklu, 15-20 cm (6-8 inç) uzunluğunda olgun bir odunla yapılır. Ancak başarı oranı çok yüksek değildir.

Arbutus meyveleri yüksek oranda şeker (%40) ve C vitamini , beta-karoten , niasin , tokoferoller ve omega-3 ve omega-6 yağ asitlerinin öncüsü olan organik asitler gibi antioksidan vitaminler içerir (yaklaşık %9). Taze olarak yenilebilirler, ancak olgun meyvenin çok kolay ezilmesi ve taşınmasının zor olması nedeniyle nadiren bu halde tüketilirler.

Bunlar çoğunlukla reçel, marmelat, yoğurt ve Portekiz medronhosu gibi güçlü bir brendi türü olan alkollü içecekler için kullanılır. Arnavutluk'un birçok bölgesinde, bitkinin meyvelerinden (Arnavutçada mare veya kocimare) geleneksel rakı içeceği hazırlanır ; içeceğin adı da buradan gelir: rakı kocimarje. Çiçekler arılar tarafından tozlaştırılır ve ortaya çıkan bal acı bir tada sahip olsa da yine de bir lezzet olarak kabul edilir.

Arbutus unedo'nun yaprakları, geleneksel ve halk tıbbında, büzücü, idrar söktürücü, idrar yolu antiseptiği, antiseptik, sarhoş edici, romatizma, tonik ve daha yakın zamanlarda hipertansiyon ve diyabet tedavisinde kullanılan bir kaynatma şeklinde kullanılmıştır. Yaprakların, özellikle de kaynatma yöntemiyle en iyi şekilde elde edilen kuersetin olmak üzere, yüksek konsantrasyonda flavonol antioksidan içerdiği ve meyvelerle birlikte antioksidan kaynağı oluşturduğu bildirilmektedir.

Nektar, yaban arılarının yaygın ve zayıflatıcı bir paraziti olan Crithidia bombi'ye karşı biyolojik olarak aktif olan izoprenoid unedone (2-(1,2-dihidroksipropil)-4,4,8-trimetil-1-oksaspiro[2.5]okt-7- en-6-on) içerir; bu nedenle, arıların polen taşıyıcılarının azalmasında katkıda bulunan bir faktör olduğu bildirilen hastalık yüküne dayanmaları için doğal bir yol sağlayabilir. Bileşik, arı tarafından tüketildikten sonra (belki de arıya karşı toksik etkileri azaltmak için) inaktif bir form olan unedone- 8-O-glikozite glikozillenir, daha sonra parazitin en yaygın ve zararlı olduğu arka bağırsakta arının mikrobiyomu tarafından aktif aglikona geri dönüştürülür - bu da mikrobiyomun anti-parazitik sürece yardımcı olduğunu düşündürmektedir.

Süs bitkisi olarak kullanımı en yaygın olanı olsa da, bu bitki aynı zamanda bozulmuş ekosistemlerin restorasyonu ve çölleşmenin önlenmesi için de değerli bir bitki olabilir. Öncü bir bitki olması ve verimsiz topraklarda bile iyi yetişmesi nedeniyle, çok çeşitli durumlarda kullanılabilir. Çiçekler arılar için önemli bir nektar ve polen kaynağıyken, meyveler kuşlar için besin kaynağıdır.

Tuzlu suya dayanıklılığı ve yaprak dökmeyen bir ağaç olması, onu denize yakın bölgelerde rüzgar bariyeri olarak iyi bir seçim haline getiriyor. A. unedo yangına dayanıklıdır ( yangından sonra yeniden büyüyebilir) ve öncü bir bitki olması, yangına eğilimli çam ve okaliptüs monokültürlerinin süreksizliğine katkıda bulunabilir; aynı nedenlerle Akdeniz bölgelerinde yeniden ağaçlandırma için iyi bir adaydır. Yıl boyunca yoğun olan yaprak örtüsü, kış aylarında böcekler ve küçük hayvanlar için barınak görevi görebilir. Geniş kök sistemi, toprak stabilizasyon sürecine yardımcı olabilir.

Bu ağacın odunu oldukça serttir ve yakacak odun ve pipo yapımı gibi çeşitli kullanımlar için uygundur. Genellikle düz büyümediği için inşaat veya benzeri kullanımlar için pek uygun değildir. Bu ağaç, güzel görünümlü ve hoş kokulu çiçekleri ve meyveleri ile bitki üzerindeki ilginç varlığı ve her daim yeşil kalması nedeniyle süs bitkisi olarak da yetiştirilir. Tek veya çok gövdeli süs ağacı olarak , bahçelerde ve kamusal alanlarda tek başına veya çit çalısı olarak kullanılır.

Akdeniz'deki doğal yaşam alanı, zarif yaprak ve genel görünümü ile çiçekleriyle birlikte sergilediği çarpıcı meyve görüntüsü, Arbutus unedo'yu Klasik Antik Çağ'da Andrachne olarak bilinen ve Theophrastos'un (MÖ 4. yüzyıl) yanı sıra eski ordunun şifalı bitki uzmanı Pedanios Dioscorides'in [De Materia Medica, Kitap II-150] de bahsettiği önemli bir bitki haline getirmiştir; ayrıca Pliny, balın içine acı bir tat verdiği için arıların tutulduğu yerlere dikilmemesi gerektiğini düşünmüştür.

Romalı şair Ovid , Metamorfozlar'ının I. Kitabı: 89-112 "Altın Çağ"ında ağaçtan bahsetmiştir : "Ekime gerek kalmadan yetişen yiyeceklerle yetinerek, dağ çileklerini ve çilek ağacının meyvelerini, yabani kirazları, sert dikenli çalılara yapışan böğürtlenleri ve Jüpiter'in geniş meşe ağacından düşen meşe palamutlarını topladılar." Pausanias , Yunanistan'ın Tanımı adlı eserinde ağacı tanrı Hermes ile ilişkilendirmiştir.

Çilek ağacı ( İtalyanca : corbezzolo [korˈbettsolo] ), sonbahar renkleriyle İtalya bayrağını (yaprakları yeşil, çiçekleri beyaz ve meyveleri kırmızı) anımsattığı için 19. yüzyılda, İtalyan birleşmesi sırasında İtalya'nın ulusal sembollerinden biri olarak kabul edilmeye başlandı. Bu nedenle şair Giovanni Pascoli çilek ağacına bir şiir ithaf etti. Turnus tarafından öldürülen Pallas'ın bir çilek ağacının dallarına yerleştirildiği Aeneid pasajına atıfta bulunuyor. Bu bitkinin renklerinde İtalya bayrağının bir öncülünü gördü ve Pallas'ı ilk ulusal dava şehidi olarak kabul etti. Pascoli'nin kasidesi şöyle diyor:

Ey yeşil İtalyan ağacı, Mayıs ayında, sis içinde: her şey ölse bile, sen, genç ve vahşi bayrak, kuzey rüzgarına doğru dalgalan..

---